Электр жарыгы жете элек айылдарга көңүл бөлүнөбү?

6 - Апреля  2018 | 7 : 31141
Электр жарыгы жете элек айылдарга көңүл бөлүнөбү?

 

 

Өлкө башчынын быйылкы жылды “региондорду өнүктүрүү” жылы деп жарыялоосун эл колдоп, кубаттоодо.  Анткени, региондордун дараметин арттыруу,  көтөрүү багыты көздөлүп кабыл алынган чечимден улам,  көйгөйү көп элеттиктерде “элеттен кабар алчуулар болот” деген аруу ойлор жанды. Чакалап чакырымдап таза суу издеген айылдыктар, кетменин көтөрүп көрүнгөн арыкты акмаалап, эгин талаасына  араңдан суу тартып келген дыйкандар, бийликке чоң үмүт байлады. Жамап жаскалып,  тамтыгы чыккан жолдордун оңдолуусуна ишеним артылууда. Айтор, элеттиктердин эңсеген  эле жылы болду. Ырасында,  аймактар көңүл бөлүүгө, өнүгүүгө муктаж. Региондорду өнүктүрүү жылы дегенде эле  Жалал-Абад дубанынан али күнчө электр жарыгы жете элек Кызыл-Бейит, Жазы-Кечүү айылдары эске келет экен. Быйылкы жыл  дал ушул айылдыктарга таандыктай сезим калтырат. Чырак менен күн кечирип келген айылдыктардын  маселесин чечүү жергиликтүү бийликтин баш оорусуна айланган. Себеби, жергиликтүү бийликтин  аталган айылдарга электр чубалгыларын тартып барууга чамасы жетпейт. Бир кылым арттагы жашоону кечиргендерге,  аймактарды өнүктүрүү жылында кандайдыр бир колдоо болобу? Мына ушул сыяктуу суроолорго жооп издеп көрдүк.  

 

Унаа каттамы кайык, ат эшекке айланган айылда...

Аксы районунун Кызыл-Бейит айылы Ак-Жол айыл аймагына кирет. Аталган айыл  1980-жылдарга чейин Бишкек-Ош жолунун боюнда турган. Күрп-Сай ГЭСи курулганда, Нарын дарыясы бөгөлүп,  айылдын жолу суу астында калган.  Ошол жылдан бери айылдыктар унаа каттам дегенди унутушту да, унааларды эки калактуу кайыкка, ат эшекке  алмаштырышты. Башкача айтканда, кызыл-бейиттиктер 38 жылдан бери Нарын суусун кайык менен кесип өтүшөт. Андан ары карай  ат эшек менен же  жөө жалаңдап дагы 5 чакырым жалгыз кыя жол менен жол жүрүүгө туура келет.   Айылга жеткенге чейин 22 кечүүдөн, 6-7 көпүрөдөн өтүшөт.  Жаз мезгилинин апрель май айларында  сайдагы суу көбөйүп, айылга барчу жалгыз жол менен каттоо кыйынчылыгы жаралат.  Кышкысын  суулар тоңуп, жол азабы эки эсеге түйшүк тарттырат. Бул кыйынчылыктарга көнүп деле бүтүшкөн. Чакан гана айыл ГЭСтен болгону 7 чакырым алыстыкта жайгашкан.  Ошентсе да  электр энергиясы  жеткен эмес. Учурда, Кызыл-Бейитте 86 кожолук жашайт, калк санын эске алганда  300дөн ашуун жашоочу бар. Ансыз да жашоо шарты катаал болгон аймакта какаганга муштаган болуп,   мектеп, бала бакча, медпункт сыяктуу мекеме деген нерсе жок. Жашоочулар аргасыз мектеп курагындагы балдарын Таш-Көмүр, Кара-Көл шаарларында тууган уруктарынын үйлөрүнө жайгаштырышып, мектепке беришет. Айыл башчы Гулчоро Раманкуловдун айтымында, бүгүнкү күндө 135 бала мектепке барат.

-Бизде  мектепке барбай калган бала жок, баары эле билим алышат. Көбүнесе туугандарынын колунда жүрүп, мектепти бүтүшүүдө. Жашоосу жакшыргандары гана шаардан үй алып, өздөрүнө шарт жаратышууда. Бир медайымыбыз  бар, жаш балдарга эмдөөлөрдү жүргүзүп, калкка кызмат кылат. Кудайга шүгүр көп деле ооруй бербейбиз.  Кош бойлуу келиндер көз жараарга 1-2 ай калганда жогорудагы шаарларга кетишет. Биз өз айылыбызга көнүп деле калганбыз. Бийликтен  эл  электр жарыгын жеткирип берүүнү  гана суранат. 37 жылдан бери   кайрылбаган жерибиз, жазбаган катыбыз калбады. Быйыл грант аркылуу күндөн энергия алуучу аппараттарды ар бир үйгө бериле турган болууда. Ал үчүн үйдүн техпаспорттору керек болот экен. Ушул үйлөрдүн документтерин бүткөрүүгө аракет жасап жатабыз. Бул үчүн да абдан кубанып жатабыз-, дейт айыл башчы.

Жергиликтүү жашоочулардын ырастоолорунда, 1980-жылдан 2005-жылга чейин 30га жакын жашоочу  нарын дарыясына чөгүп өлгөн. Ал жылдары эки калактуу кайык менен гана каттоо болгондуктан, кайык толкунга туруштук бере албай, катуу толкунга туш болгон жарандар дүйнө салып кете берген. Бир учурда кайыктан 13 адам сууга чөккөн окуя жүз берүүсү, элеттиктерди өзгөчө ойлонткон. 2005-жылы Айдың аттуу жергиликтүү турган толкунга туруштук бере ала турган, бензин менен жүрүүчү паром жасаган. Ошентип 12 жылдан бери жарандар дарыяга чөкпөй, суудан бейкапар өтүп калышты. Күнү-түнү элди кайык паром менен суудан алып өткөн кайыкчыга эл өздөрү акча төлөшөт. Анын  эмгек акысын төлөө  маселеси  элдик жыйынга салынып ,  колунда бар  50 түтүндүн ар бири жылына 3500 сомдон төлөө чечими кабыл алынган. Колдоого  муктаж 20 түтүн төлөмдөн жеңилдетилген.  Ал эми азыркы тапта паромдун бир тарапка барып келүүсү 80 сом, жайкысын 60 сомго түшөт. Мал жандыктарга өзүнчө баа чегерилген. Мисалы, бир баш эчкиге 10 сом, бодо мал менен жылкынын башына 20 сомдон төлөнөт. Бул бензин үчүн жумшалат. Айылдыктар өздөрүнүн көйгөйүн ушинтип өз ара сүйлөшүү жолу менен чечип, өз арабасын тартып келишет. Элеттиктердин эңсегени да, ыйы да, суранычы да- электр жарыгы...

Эми айыл элинин көйгөйү  убактылуу болсо да оң тарабына чечилүүсү күтүлүүдө. Маалым болгондой, быйылкы жылы  “Жалалабатэлектро” ААКнын кызматкерлери менен КРнын Өнөр жай, энергетика жана жер казынасын пайдалануу мамлекеттик комитетинин адистери биргеликте айылга электр энергиясын жеткирүүнүн багыттар боюнча  жеринде иликтешти. Натыйжада,  адистер айылга аба чубалгыларын тартып, көмөк чордон орнотуп электрлештирүүгө 180 миллион жумшалаары такталды. Мындай каражатты табуу оңой эмес. Мындан улам өкмөт эл түйшүгүн азайтуу үчүн убактылуу болсо да  күндүн энергиясы менен иштөөчү электр чордондор менен жабдуу маселесин кароодо.

   Ак-Жол айыл өкмөтүнүн башчысы Бердалы Мырзакуловдун  айтымында,  эл аралык уюмдардын колдоосу менен аталган айылдагы 74 түтүндүн ар бирине күндөн электр жарыгын алуучу жабдык орнотула турган болууда.

-Өкмөттүн колдоосу,  КРнын Экономика министрлигинин багыт көрсөтүүсү менен  эл аралык уюмга долбоор  жазылган.  Долбоор колдоо тапты. Ушул жылдын март айында күндөн энергия алуучу аппаратты коюп, сынап кетишти. Буйруса жай мезгилдеринде ар бир түтүнгө  100 миң сомдук күндүн энергиясын алуучу аппараттар орнотулат. Анын ичинде бир муздаткыч, бир телевизор, движок жана 6 лампочкасы менен берилет. Чырактан көрө ушул жабдыктар деле жакшы да. Убактылуу болсо да калк көйгөйү чечилет-дейт айыл өкмөт башчы.

Албетте бул кадам электр энергиясын жеткирүү толук чечилди дегенге жатпайт. Келечекте  өкмөттүн  казынасы кампайып, болжолдонгон миллиондор бөлүнүп, калк көйгөйү чечиле турган мезгил да келет...

 

Чакан ГЭС көйгөй чечеби?

Базар-Коргон районуна караштуу Жазы-Кечүү айылы район борборунан 120 чакырым алыстыкта,  климаттык шарты оор тоолуу жерде жайгашкан. Бул айылга өмүрү  электр жарыгы барган эмес. Эл оозунда айтылган аңыз кептерге караганда элетте Кокон Хандыгынын тушунда  деле эл отурукташкан. Жолу да катаал айылда бактыга жараша ФАП, мектеп мекемеси бар. 100 орунду мектеп уясынын пайдаланууга берилгенине жыл айлана элек. Дүйшөндүн  мектебинин кейпин кийген имаратта билим алып келген балдар кыш мезгилинде биринчи жолу кооптонбой  жаңы имараттан билим алышты. Имарат электр жарыгы менен иштөөгө ыңгайлашкандыктан, кышы менен движоктун жардамы менен жылуулук берилди. 107 кожолук, 600дөн ашуун калк жашаган айыл акырындык менен жакшырып баратат. Деген менен эл миллиондорду чапчыган электр жарыгынын жетүүнү каалашат.  Айылды электрлештирүү боюнча маселе мамлекеттик деңгээлде көтөрүлүп, өкмөт тарабынан каржылоо булактарын табуу каралууда. “Жалалабатэлектро” ААКнын адистеринин божомолдуу эсептөөлөрүнө  таянсак,  айылга 10 КВ аба чубалгысы тартылып барып, электрлештирилчү болсо  62 миллион сомду чапчыйт. Ал эми электр менен жабдуунун ишенимдүүлүгүн арттыруу үчүн 35 КВ аба чубалгысын тартып, көмөкчө чордон орното турган болсо 214 миллион сомго жакын каражат керектелет. Демек маселе оор бойдон калууда.

Кызыл-Үңкүр айыл аймагынын башчысы Оморбек Жолдошбаев чакан ГЭС куруу аркылуу абалдан чыгуунун жолу каралып жатканын айтты.

-Айыл аймактын 2018-2023-жылдарга кабыл алынган туруктуу өнүктүрүү программасында Жазы-Кечү айылына электр жарыгын жеткирүү багыты да камтылган. Бул айылда электр чубалгыларын тартып баруу чоң каражатты жумшайт экен. Ошондуктан ал айылга чакан ГЭС куруу менен маселени чечсе боло турган жолду кароодобуз.  ГЭС кургандар менен сүйлөшүүлөр жүрүүдө, алар өздөрү изилдеп көрүп анан бир жыйынтыкка келишет экен. Быйыл Кызыл-Үңкүр айылына чакан  ГЭС куруп сыноодон өткөрүшөт. Эмдиги жылдан тарта  Жазы-Кечүүгө куруу пландалууда. Жергиликтүү бийлик болгон күч аракетин жумшап жатат”-, дейт айыл өкмөт башчы.

Жарыкка зар элеттиктердин көйгөйү качан, кантип чечилет деп, зарыккан эл быйылкы “региондорду өнүктүрүү” жылынан күткөнү ушул маселелер. Ылайым мүдөөлөр орундалса экен...

 

Жумагүл ШАЙЫКОВА

Досторуң менен бөлүш

Коментарии FACEBOOK:



Тектеш жаңылыктар

Башкы плансыз болочок күткөн шаар Башкы плансыз болочок күткөн шаар

  Жалал-Абад шаары алгач шаар статусун алгандан тартып, 1950-жылы шаардын өнүгүшү үчүн алгачкы башкы (генералдык-генплан) планы бекитилген. Областтык керек-жарак коому, түштүк кыргыз жаңгак токойлору...

29 - Мая  2018 | 4 : 162
Ара жолдо калган балдар, же алардын укугун ким коргойт? Ара жолдо калган балдар, же алардын укугун ким коргойт?

  Акыркы убакта төрөлбөй жатып кордолуп, эс тартпай жатып зордукталып жаткан келечек муундар тууралуу жүрөк үшүн алган окуялар катталып, баласы бардын башын катырып жатканы да ырас. Айрыкча социалдык...

29 - Мая  2018 | 4 : 2064
Коом жек көрүп, бирок көбөйүүгө жол берген дарт Коом жек көрүп, бирок көбөйүүгө жол берген дарт

    Май айынын үчүнчү жекшембиси СПИДден каза болгон жарандарды эскерүү күнү катары белгиленет. Маалыматка ылайык, дүйнөдө ушул күнгө чейин 35 миллионго жакын, ал эми Кыргызстанда 1800дөн ашса,...

29 - Мая  2018 | 4 : 4745
Балдар үйү жоюлабы? Балдар үйү жоюлабы?

  Акыркы жылдары каралбай калган балдардын саны өсүүдө. Ага карабастан мамлекет балдар үйлөрүн оптималдаштыруу кадамын жандантууну көздөөдө. Максат-балдар үйүндө тарбияланган балдарды жакындарына...

11 - Мая  2018 | 10 : 1562
«Үй-бүлөдөгү зордук-зомбулук……» «Үй-бүлөдөгү зордук-зомбулук……»

  Күндөн күнгө уруп-токмоктоого дуушар болгон аялда коргонуу инстинкти пайда болот да, аффектик абалда ар кандай күтүлбөгөн кадамдарга барышы мүмкүн.Көпчүлүк учурларда мындай кол салуулар кылмышка алып...

11 - Мая  2018 | 10 : 4137
Көрсөткүчү жакшы, келечеги инвесторго муктаж “Кыргызнефтегаз” ААКы Көрсөткүчү жакшы, келечеги инвесторго муктаж “Кыргызнефтегаз” ААКы

  Быйылкы жылы  Кочкор-Атадагы “Кыргызнефтегаз” ААКсы  өзүнө тиешелүү иш ыргагын  кызуу колго алып, областтын экономикалык көрсөткүчүн алдыга чыгарууга чоң салым кошо  баштады. Анткени...

11 - Мая  2018 | 11 : 1462
Кайра иштетүү жанданды... Кайра иштетүү жанданды...

  Област аймагында биринчи кварталда кайра иштетүү тармагы жанданды. Жаңы өндүрүштөрдү ишке киргизүү иш-чараларынын алкагында  үч айда 18 жаңы ишкана ишке кирди. Талаа иштери кызуу жүрүп жатат. Ушул...

4 - Мая  2018 | 4 : 3770