Темир Сариевдин Кыргызстан үчүн кылган иштери – тизме

496

Кыргызстанда Кумтөр иши боюнча тергөө уланууда. Акыркы чуулгандуу камакка алуу-КРнын мурдагы премьер-министри Темир Сариевдин камалышы. Сариевдин камалышы коомчулукта талкуу жаратып, белгилүү коомдук ишмерлер, саясатчылар, генералдар, бизнесмендер, жазуучулар, сүрөтчүлөр ж.б Темир Сариевдин ар кандай кызматтарда мамлекет үчүн сиңирген зор эмгегин баса белгилешип, коргоп чыгышты. Биздин редакция Темир Сариевдин өлкөнүн өнүгүүсүнө кошкон салымы тууралуу айтууда алардын канчалык туура экенин карап көрүүнү чечти.

Экономика министри катары 2011-2015-жылдары кабыл алган алгачкы чечимдеринин бири, ата мекендик айыл чарба чийки затын кайра иштетүүчү тамак-аш ишканалары үчүн 6 жылдык мөөнөткө кошумча нарк салыгынан бошотуу болгон. Ошондой эле, мамлекеттик-жеке өнөктөштүк келишимдерин ишке ашыруу процессинде жеке өнөктөштөр тарабынан ишке ашырылган товарларды, жумуштарды, кызматтарды жеткирүү КНСтен бошотулду.

Ишкерлер текстиль, тигүү жана эмерек өнөр жайы үчүн жабдууларды импорттоодо бажы төлөмдөрүн төлөөдөн бошотулган. Жылына 30 миллион сомго чейинки жүгүртүүсү бар чакан жана орто бизнеске киреше салыгын жөнөкөйлөтүлгөн тартипте эсептөө укугу берилди. Лизинг операциялары бардык салыктардан бошотулган.

Ошол эле учурда, ишкерлерге мындай жеңилдиктерге карабай, өлкөнүн ИДПсы 2011 -жылы 273,1 миллиард сомдон 2015 -жылы 424 миллиард сомго чейин өстү. Бул компетенттүү экономикалык саясат бизнесмендерди жабышкак кишидей жулуп салууну, өзгөчө кырдаал режимин киргизүүнү же жергиликтүү полицияга бизнести текшерүүнү тапшырууну талап кылбасын далилдейт. Көрсө, салыктан бошотуп, ишкерлердин текшерүүсүн кыскартуу менен экономиканы өнүктүрсө болот экен.

Темир Сариевдин тушунда чакан жана орто бизнес үчүн салык отчетун берүү квартал сайын ай сайын жүргүзүлүп турган. Ырас, айрым чарба субъекттерине милдеттүү патент киргизилген. Темир Сариев жарандар үчүн гана салык жеңилдиктерин берди. Ден-соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелген адамдар жана азиздер жана дүлөйлөр коомунун уюмдарынын жерлери, (жеке ишкерлер, майыптары, сокурлары жана дүлөйлөрү иштегендердин 50% дан кем эмесин түзөт), жер салыгынан бошотулган.

Эл аралык мелдештерде акчалай жана башка сыйлыктарды жана утуштарды алып, туубузду көккө көтөргөн жарандар киреше салыгынан бошотулган.

Дал ошол жылдары тобокелдик даражасын эске алуу менен ишкердик субъекттерин текшерүүнүн бирдиктүү автоматташтырылган маалымат базасы түзүлгөн. Темир Сариев ири жана орто бизнести текшерүү мөөнөтүн 30дан 15 күнгө, чакан ишканаларды 5 күнгө кыскартты.

Ал экономика министри болуп турганда лицензияланган ишмердүүлүктөрдүн саны 518ден 101ге чейин кыскарган.

Ал Кыргыз Республикасынын Экономика министрлигинин алдындагы Инвестицияларды илгерилетүү Агенттигин, ошондой эле 2014-16жылга жалпы суммасы 4 миллион доллар болгон мамлекеттик-жеке өнөктөштүк долбоорлорун даярдоону каржылоо фондун түзгөн.

Темир Сариев мамлекеттик кызмат көрсөтүү чөйрөсүнүн өнүгүшүнө өз салымын кошконун айтыш керек. Анын алкагында электрондук өкмөттү киргизүү программасы кабыл алынды, мамлекеттик кызматтардын маалыматтык -маалымдама порталы иштей баштады. Мамлекеттик кызматтар 21 миңден 372ге түштү.

Анан, албетте, биз Темир Сариевдин тушунда Кыргызстан Бажы биримдигине жана Бирдиктүү экономикалык мейкиндикке кошулганын түшүнөбүз. Улуттук инфраструктураны Бажы биримдигинин талаптарына ылайык келтирүү үчүн Жол картасы иштелип чыгып, аны ишке ашыруу үчүн 200 миллион доллар инвестиция тартылган.

Укуктук талаада көп иштер аткарылды. ББ жана БЭМге байланыштуу ченемдик укуктук актыларга өзгөртүүлөрдү киргизүүдөн тышкары, лицензиялоо системасы, МЖӨ, жер казынасы, мамлекеттик жана муниципалдык кызматтар, мамлекеттик мүлктү менчиктештирүүнүн жаңы ыкмалары жөнүндө мыйзамдар иштелип чыккан жана кабыл алынган.

Туризмди өнүктүрүүгө салым кошкон 60 күнгө чейин визасыз режим жарактуу болгон өлкөлөрдүн тизмеси кыйла кеңейтилди.

Темир Сариев жүргүзгөн экономикалык саясаттын аркасында 2014 -жылга карата Кыргызстан “Экономикалык эркиндик” эл аралык рейтингинде 151 өлкөнүн тизмесинде 90 -орунду ээлеп, глобалдык атаандаштыкка жөндөмдүүлүк индексинде 13 позицияга (121 -ден 108 -орунга) көтөрүлдү.

Бизнести баштоонун оңойлугу боюнча биздин өлкө дүйнөдө 12 -орунду ээледи, Дүйнөлүк экономикалык форумдун Глобалдык атаандаштыкка жөндөмдүүлүк индекси боюнча “Ишканалар үчүн акысыз салык режими” боюнча 144 өлкөнүн ичинен 99 -орунду алдык. Transparency International уюмунун коррупцияны кабыл алуу индекси 150 -орундан 136 -орунга жакшырды.

Демек, балким, Темир Сариевди коргоп сүйлөгөндөрдүн баары, “Кыргызстан үчүн опол-тоодой жакшылык кылган адам, мамлекетке зыян келтире албайт”- деп колдошуп жаткандары жаңылыштык эмес?

Ошондуктан, кыргыз саясатында күчтүү адамдардын артынан көп такталбаган ушактар ээрчигени өкүнүчтүү иш. Саясатчынын аткарган иштерин, кылган реформасын талкуулабай, көчө деңгээлиндеги ушактар менен талкуулаган бул келечек үчүн коркунучтуу иш. Мисалы, Темир Сариев премьер-министр болуп турган убакта көп реформалар ишке ашты, мамлекеттин пайдасына олуттуу пайдаларды алып келди. Башкасын коюп, көп жылдан бери башка өлкөнүн энчисине өтүп кеткен чоң обьектилерди Кыргызстандын карамагына кайтарып алды.

АЛАР:

1. Ала-Бука районундагы жайгашкан “Орто-Токой” суу сактагычы, 2. Ноокен районундагы “Доступ”, “Маданаият” жана “Октябрга 50 жыл” насостук станциялары, 3. Кадамжай районундагы Кайтпас – Кыргыз-Кыштак үлүшү, 4. Ысык-Көлдөгү Бостериде жайгашкан аянты 28,35 гектарды ээлеген “Алтын кум” пансионаты, 5. Аксы районундагы Чоң Наманган каналы (12,9 км) жана “Чует” каналы (14,5 км) 6., 6. Баткен облусундагы Сох-Шаймерден каналы (12 км), 7. №1 Фергана автотранспорттук колонна, 8. Ысык-Көлдөгү Тоң районунда жайгашкан аянты 10,65 гектарды ээлеген “Бустон” пансионаты, 9. Нарындагы Левобережный каналы (43,1 км), 10. Лаган каналы (11,2 км), 11. ӨКМдин “Фергананефть” обьектиси, 12. Ысык-Көлдөгү Кара-Ойдо жайгашкан аянты 19.05 гектарды ээлеген “Рохат – НБУ” пансионаты, 13. Ысык-Көлдөгү Кара-Ойдо жайгашкан аянты 21,77 гектарды ээлеген “Дилором” пансионаты.

Темир Сариев айрым өкмөт башчылардан айрымаланып куру популисттик кадамдардан алыс болуп, карапайым калктын турмушун оңдоого, дыйкан-фермерлерибизге жакшы шарттарды түзүп берүү менен алектенгени баарына маалым. Анын натыйжасында ТАМЧЫЛАТЫП СУГАРУУ долбоорун иштеп чыгып, бул ыкманы кеңири жайылтууга белсене киришкен эле. Эгерде бул ыкма менен сугарууну дыйкандарыбыз өздөштүрүп ала турган болсо, бир метр жер бош жатмак эмес. Ушул ыкманын негизинде алма-бак отургузуп, аны жакшылап өздөштүрө турган болсо алма-бактан гектарына 50-60 тоннага чейин түшүм алууга мумкүн экенин ушул ыкманы колдонгон дыйкандар айтып жатышат. Эми карап көргүлө гектарына 50-60 тонна түшүм алып, жылына 50 миң долларга чейин киреше тапса болоорун багбандар иш жүзүндө далилдеп жатат. Дүйнөдө кээ бир айыл чарба тармагы өнүккөн өлкөлөрдү карап көрсөк, жерлери кичине болгону менен ушул ыкманын негизинде бир карыш жерин калтырбай эгин эгип пайдасын көрүп жатышат жана бакубат жашоого шарт түзүлүп жатат.

Темир Сариев билим берүү тармагында да ыкчам реформаларды кабыл алып, анын алкагында “АКЫЛДУУ МЕКТЕП” долбоорун ишке киргизген. Бул долбоордун негизги багыты жаштардын татыктуу билим алуусуна жаңы технологиялар менен, ылайыктуу шарттарды түзүп берүү болгон. Бул долбоордун негизинде 2016 – жылдан тартып, 2017 – жылга чейн өлкөнүн баардык мектептерин интернет менен камсыз кылуу болчу. Ушуну менен бирге санариптик “БИЛИМ.ТВ” телеканалын ачып, түз эфир аркылуу мыкты мугалимдер менен ачык сааттарды өткөртүп, жаштарга эфир аркылуу тил үйрөтүү, арифметикалык билим берүү ж.б жаңы ыкмаларды жайылтууну көздөгөн. Кыскасы бул телеканал аркылуу жаштардын билимге умтулуусун, кызыгуусун арттыруу өкмөттүн башкы максаттарынын бири болгон.

Ошону менен бирге жаңы мектептердин курулушун заманбап үлгүгө алып келген долбоорду ишке ашырган. Ага ылайык ар-бир жаңы курулган мектепте спорт залы, ашканасы жана ички ажаатканасы болушу шарт.

Мына ушул ири долбоорду Сариевдин өкмөтү иштеп чыгып, атайын мыйзамдарды кабыл алып, жогоруда белгиленген долбоорлорду өнүктүрүү үчүн буга кетчү каражаттар аныкталып, дыйкандарыбызга аз пайыздык өлчөм менен кредиттерди берүү сунушу иштелип чыккан. Анын алкагында Кыргыз-Орус өнүктүрүү фонду түзүлгөн. Ошондой эле Сариевдин өкмөтү жарандарыбыз үчүн эң маанилүү жана көйгөй жараткан турак-жай менен камсыздоо жагын жандантып, Мамлекеттик Ипотекалык компанияны негиздеген. Биз Сариевдин айрым аткарган алгылыктуу иштерин тизмектеп бердик. Калганын кийики санда беребиз.

Бул мекенчил жана иштин көзүн билген, дасыккан мамлекеттик кызматкердин ишинин жыйынтыгы. Айрым, эл көзүнө кызмат кылымыш болуп, желим өтүк менен ылай кечкендерге караганда кыска убакытта кылымдык иштер аткарылган. Эл ушундай ийгиликтерди эмес, кайсы бир кызыкчылыгы бар топ чыгарган негизи жок ушакты талкуулаганы өкүнүчтүү…

Булак:ЧЫНДЫК