Дарбыз эмес дарт жейбизби?

27 - Июня  2018 | 9 : 46525
Дарбыз эмес дарт жейбизби?

 

 

Учурда мөөнөтүнөн мурун, күч менен бышып жаткан мөмө-жемиштерден баш тартуу кыйынга турары белгилүү. Күн да ысып, тарс жарып дарбыз жегиң келген учур. Бирок, алардын ар дайым көзөмөлдө болуусу өтө кажет. Анткени ар кандай ыкмалардын күчү менен эрте бышкансыган коон-дарбызда зыяндуулуктун ырааты жогору келип, өмүрлөргө оор зыян алып келиши толук ыктымал. Андыктан бул жагдай менен иш алып барган жооптуу тараптар мындай көрүнүшкө канчалык каршы аракетте болуп жатканы беймаалым.

 

Нормадан ашык нитраттар

Республикада бирден бир жалгыз аккредитациядан өткөн заманбап каражаттар менен жабдылган Жалал-Абад шаарында жоопкерчилиги чектелген “Ынтымак +” лабороториясы бар.  Базарга кирген жашылча -жемиштер ушул лаборториянын текшерүүсүнөн өтүп, уруксат кагазы менен гана сатууга чыгат. Аталган лабороториянын жетекчиси Рустамбек  Абдыкулов  сырттан келген жемиштердин дыкат текшерүүдөн өтүп жатканын айтат.

-Буга чейин Тажикстан, Өзбекстандан жашылча-жемиштер көп келчү. Биз булардын азыктарын дыкат текшеребиз. Ал үчүн бизде бардык шарт бар. Тажикстандан келген дарбыз-коондордон нитраттардын көлөмү өтө жогору экени аныкталгандыктан кайра артка кайтардык. Норма боюнча дарбыздарда нитраттын көлөмү 60 милл.грамм, коондо 90 милл.грамм болуш керек. Текшерүүнүн натыйжасында Тажикастандан келген дарбыз-коондордо 150-180 милл. грамм нитрат болуп, кайтарылды-дейт Рустамбек Абдыкулов.

Ал иш текшерүү учурунда 15 адамдын сатып аткан дарбыз- коондорунан нитраттын жогору экени аныкталганын, ал зыяндуулугу көп аныкталган мөмөлөрдү шаардан чыгаргандыгын, андан аркысын билбээрин кошумчалады. Негизи ордунан жок болушу керек эле, демек алар сатылды да.

 

Азыктар аткезчилик менен келеби?

Өзбекстан менен Тажикстандан келген дарбыз-коондор алгач өздөрүнөн, анан бизге киргенде кылдат текшерилиши керек. Анан жогорудагыдай нитраттары өтө ашыкча шириндиктер кайдан келип калат?  Аткезчилик жолу өкүм сүрүүдөбү?, же ЕАЭБдин талаптары сакталбай келүүдөбү? Ушул өңдүү суроолор көпчүлүктүн бүйүрүн кызытууда.

Жалал-Абад шаардык фито-санитардык коопсуздук боюнча башкармалыгынын жетекчиси Мурат Исмаилов сырттан келген жемиштер атказчилик жол менен келип жатышы мүмкүндүгүн белгилейт.

-Жакында Тажикстандан келген дарбыз-коондордогу нитраттардын жогору экенин жеке лаборотория  аныктаган соң акт түзүлүп, бир эмес эки жолу түшүндүрүү иштери жүргүзүлдү. Өкүнүчтүүсү ошол текшерүүгө алган дарбыздардын көпчүлүгү сатылып кетиптир. Лаборотория текшергенде аз өлчөмдө гана калган экен. Пайда көрөйүн деген алып сатуучу ишкерлер товарын тезирээк сатыш үчүн ар кай жерге таркатып жиберет да. Кийинки алып келген дарбыз-коондордон нитраттын көп экендиги байкалбады.

Бүйүр кызыткан ушул эле суроо менен Жалал-Абад шаардык оорулардын алдын алуу жана санитардык көзөмөл органынын жетекчиси Үсөнкул Жоробаевге кайрылганыбызда ал “мыйзамда каралган маселени аткаруудан башка чарабыз жок” деп тим болду. Айтымында ишкерчиликти колдоо максатында мамлекет санкөзөмөл органын экономика министрлигинин көрсөтмөсү менен гана текшерүүгө болорун милдеттендирип койду. Санэпидстанция баштагыдай баса калып текшербейт. Бул жакшы көрүнүшпү? Сырттан келген тамак-аш, жашылча жемиштерди текшерүүчү органды Өкмөт тушап койгону кандай?

Убагында текшерилбей таркатылып кеткен дарбыз-коонду ким жеди? Албетте сен, мен, ал, бул жана тиги. Билип да, билбей да жегендер болду. Кайсы бир күнү организимде оору пайда болот.150-200 сомго дарбыз-коон менен кошо оору сатып алабыз.

 

“Ашыкча нитрат ракты пайда кылат”

Адистердин айтымында  жашылча-жемиштердеги нитраттын жогору болушу онкологиялык ооруларды пайда кылышы мүмкүн.

-Азыр жашылча-жемиштерге чачылып жаткан химикаттарды баары онкологиялык ооруларды пайда кылат. Алар эрте, даамдуу болуп бышканы менен организмге киргенден кийин акырындык менен терс таасир берет. Бул илимде эчак эле далилденген. Учурда онкологиялык оорулар өсүп жатат. Анын ичинен эмчек рагы, ашказан жана өпкө рагы көбөйүүдө. Жашылчалардагы нитраттарын көптүгү балдар үчүн коопту-дейт Жалал-Абад областтык клиникалык ооруканасынын шишик  оорулар бөлүмүнүн дарыгери, онколог-мамолог  Абдумалик Хамит уулу.

Дарыгерлер минтип коңгуроо кылышкан менен тез бышып тез сатылып кетчү мөмөлөрдү дээрлик такай көзөмөлдөө да кыйынга турат.

 - Кудай сактасын деп эле жеп жатабыз. Балдардын тамагын тыя албайт экенсиң. Алар ширин коонду шимирип жегиси келет-дейт жогорудагы Зуура айым.

ЖЧ “Ынтымак + ”лобороториясынын  жетекчиси  Р. Абдыкуловдун айтымында  Өзбекстандан келген жашылча-жемиштерде нитраттын жогору экени байкалбаган. Учурда жергиликтүү дыйкандардын жашылча-жемиштери бышып саттыкка чыгууда. Алардын азыктарынан азырынча химикаттардын жогору экени байкала элек.

Жазга маал жергиликтүү теплицалардан бышкан бадыраң, помидорлордон нитарттын көлөмү көп чыккан учурлар болгон. Азыр бардык мөмө-жемиштер табигый жол менен бышып жаткандыктан ашыча нитраттар чыга элек-дейт Р. Абдыкулов.      

 

Онтоткон оору да катталган

Жалал-Абад областтык клиникалык ооруканасынын жугуштуу оорулар бөлүмүнүн жетекчиси Гүлнара Жээналиева  10-15 күн мурун чоңдор да, кичинелер да тамак-аштан айрыкча жашылча-жемиштен, дарбыз-коондон ууланып амбулотордук дарылануудан өткөнүн айтат. Экөө ооруканада жатып дарыланды.

-Бизде буга чейин тамак-аштан, айрыкча жашылча жемиштерден ууланып дарылангандардан 10 учур катталды. Алардын көбү амбулотордук  дарылануудан өттү. Азыр абал тынч. Учурда  22 оорулуу жатат. Анын ичинен 12 си ич өткөк оорусу менен жаткандар. Быйыл жыл башынан бери 340 оорулуу дарыланды. Былтыркы жылдын алты айында  554 жаран ич өткөк оорусу менен катталган болчу-дейт Гүлнара Жээналиева.

Демек, мөмө-жемиштерде химикаттардын ченемден артык пайдаланылып жатканы ачык көрүнүш. Негизи адамдардын жай алды менен мөөнөтүнөн мурун күчтөп бышырылган дарбыз, мөмөлөрдү жебей эле койгонубуз оң экен.

Биздеги эң эле чоң көйгөй- көзөмөл иштеринин чабалдыгы, ал көп маселенин башын кылтыйтып, оор санаага салчу иш өңдөнөт.

 

                                   Гүлнура КЕЛДИБАЕВА     

 

 

Досторуң менен бөлүш

Коментарии FACEBOOK:



Тектеш жаңылыктар

Майда эмес маселелер арбын Майда эмес маселелер арбын

Жалал-Абад областтык өкүлчүлүгүндө өткөн коллегияда жарандарды турак жай менен камсыз кылуу, административдик башкаруунун  абалы  ошондой эле  тарых жана маданият жылындагы аткарылып жаткан иштер...

6 - Июня  2016 | 18 : 71037
ВИЧ илдети баш ооруга айланууда ВИЧ илдети баш ооруга айланууда

  Област аймагында бүгүнкү күндө  708 атуул ВИЧ/СПИД илдетин жуктуруп алган, анын 76сын жашы жете элек өспүрүмдөр түзөт. Мындай маалымат областтык саламаттыкты сактоонун координациялык кеңешменин Ноокен...

6 - Июня  2016 | 18 : 111313
Секелектердин тагдыры сестентет Секелектердин тагдыры сестентет

Областта акыркы үч жылда 15-17 жаштагы кыздардын турмушка чыгуусу көбөйдү.  Ага мисал иретинде 2013-жылы 146 кыз үй-бүлө курган. Андан кийинки жылы 205 кыз мектепти бүтпөй турмуш жолуна аттанган. Былтыр  212 өспүрүм кыз...

6 - Июня  2016 | 18 : 42843
Үй курганга жер берчи Үй курганга жер берчи

2009-жылы республикада сугат аянттарды турак-жай үчүн бөлүп берүүгө мораторий жарыяланган. Ага чейин өлкө аймагында 38  миң  адам  айыл чарба жерлеринин сугат жайларына 42 миӊ турак  жай куруп алган. Бирок,...

7 - Июня  2016 | 12 : 451034
Шаардыктар көчөнү кеңейтүүнү каалады Шаардыктар көчөнү кеңейтүүнү каалады

Жалал-Абад шаарынын  Ленин көчөсүн кеңейтүүнүн  экинчи этабы башталды. Борбордук жолду кеңейтүү  жумушун колго алган шаар бийлигинин  аракетин  шаар жашоочулары гана эмес,  областтын  калкы да...

10 - Июня  2016 | 16 : 40535
ЖАЛАЛ-АБАДДА ЭСКИ ТӨРӨТ ҮЙҮНҮН ИМАРАТЫН ЖАНА ЖЕРИН КИМ САТКАН? ЖАЛАЛ-АБАДДА ЭСКИ ТӨРӨТ ҮЙҮНҮН ИМАРАТЫН ЖАНА ЖЕРИН КИМ САТКАН?

Жалал-Абад шаарынын прокуратурасы быйылкы 17-майда Жалал-Абад областынын райондор аралык сотуна доо арыз менен кайрылып, Жалал-Абад шаарынын мэриясынын 2009-жылдын 26-июнундагы №41 жер аянтын сатуу жана сатып алуу...

15 - Июня  2016 | 10 : 31319
Бизнес-форум – дыйкан менен ишкерге көпүрө Бизнес-форум – дыйкан менен ишкерге көпүрө

Жалал-Абад шаарында  21-22-июнь күндөрү  айыл чарба азыктарын жарнамалоону жана областка инвестиция тартууну көздөгөн  II Эл аралык  бизнес форум   болуп өттү.  Анда  айыл чарба азыктарынын...

27 - Июня  2016 | 12 : 221659